Soeur Elaines McInnes là một vị nữ tu Thiên
chúa Giáo, và cũng là một Thiền sư Phật giáo. Năm 1980, sau 15 tu học về thiền
quán ở Tokyo, Bà có đuợc danh xưng là Zen Roshi – Thiền sư. Trong vòng 40 năm,
Bà đã đem mùi vị của Thiền Quán rải khắp các nhà tù trên thế giới.
Tác dụng của sự kiểm soát hơi thở và Stress
1) Sự tương quan giữa Mind và Body :
Thế kỷ thứ XVII, René Descartes nhà toán học và triết học người
Pháp, khẳng định thuyết nhị nguyên, tách rời thế giới tâm linh và thế giới vật
chất, (mind – body dualisme) theo ông, Mind: tư tưởng, và Body: cơ thể, là hai
cái entity không làm cùng 1 chất liệu. Này nhé: nếu bạn cầm dao cắt vào da
thịt, máu sẽ tuôn trào, nhưng nếu bạn đưa bộ óc lên bàn mổ, thì ý tưởng không
chảy ra theo vết cắt...vì vậy những gì xảy ra trong tư tưởng hoàn toàn biệt lập
với những gì xảy ra trong cơ thể, nói cách khác đó là hai phần tử riêng biệt,
không ảnh hưởng gì đến nhau. Nếu như Descartes còn sống đến ngày nay thì hẳn là
ông đã thấy mình thật sự sai lầm...
Tư tưởng và cơ thể con người là 2 bộ phận liên quan mật
thiết, những tình cảm yêu ghét, giận hờn không thể cân đo đong đếm đó có thể
dẫn đến những căn bệnh rất thực tế như nghẽn tim, loét bao tử, hay ngược lại
những căn bệnh hiểm nghèo mà bác sĩ tưởng chừng phải bó tay bỗng nhiên thuyên
giảm một cách kỳ diệu sau những cuộc hành hương. Và nữa, sức mạnh của thiền
định – Meditation – là một sự thật không thể chối cãi. Sự kiện những vị thiền
sư Tibet ngồi toạ thiền trong tuyết lạnh và sử dụng Hoả thân để làm nóng lớp
chăn phủ trên người đã làm nao núng giới khoa học gia Tây phương.
Có một sự giải thích khoa học nào không cho những sự kiện tưởng
như thuộc về một thế giới huyền bí của tâm linh đó? Hay chúng ta đành dễ dãi
bằng lòng với cách xếp hạng chúng vào mục...Khoa học huyền bí, và phải kêu gọi
đến...lòng tin - faith - để mà...gật gù: “Đã bảo là huyền bí rồi
mà!”. Trước khi vận dụng đến “khả năng tin tưởng” của tâm linh, chúng ta
hãy thử dùng con mắt khoa học để khảo sát về hiện tượng tương quan giữa Cơ thể
(Body) và Ý tưởng (Mind) qua các chứng bệnh. (Trong phạm vi bài này Tiff chỉ
xin bàn tới sự liên quan giữa Stress, các căn bệnh gây ra bởi Stress và ứng
dụng của Thiền – Meditation – trong đòi sống hàng ngày).
2) Sự liên quan giữa Stress và Bệnh:
Tất cả chúng ta đều biết Stress gây ra rất nhiều bệnh. Cái list của
những căn bệnh thời đại đó càng ngày càng dài ra tưởng như không bao giờ hết.
Cái Stress cao độ (intense) và kéo dài (prolonged) làm yếu đi khả năng đề kháng
của cơ thể (immunity defense), làm mệt mỏi trái tim, làm hư hoại những tế bào
của não bộ (memory’s brain cell), làm tăng mỡ đọng ở eo và mông (một trong
những risk factor của heart desease (nghẽn tim, infartus...), cancer và
diabetese (đái đường). Stress cũng dự phần lớn vào những bệnh thoái hoá như
polyarthritis rhumatoide – thoái hóa khớp xương), những bệnh tâm thần –
depression, và góp phần làm cho các tế bào mau già.
Các cơ cấu giữa Stress và Disease chỉ mới được hiểu khá tường
tận từ khoảng đầu thập niên này (vào khoảng năm 1990, những bài học về Stress
còn nằm trong phần Psychiatric mà không phải là phần Diagnosis – bệnh lâm
sàng).
3) Stress là gì?
Trước hết ta hãy thử lược sơ qua, để hiểu rõ hơn Stress là gì?
Stress là một trong những khả năng sinh tồn của loài ngươì. Nói khác đi Stress
là một phản ứng tự vệ của cơ thể trước các nguy cơ. Stress là một phản xạ tự
nhiên giúp con người đối phó với những bất trắc từ bên ngoài tác động. Khi gặp
nguy hiểm – đối đầu với con sư tử chẳng hạn – cơ thể con người cần phải nhanh
chóng sẵn sàng để “đương đầu” hay “chạy trốn” (fight or flight reponse).
Khi não bộ đánh hơi được một sự nguy hiểm, một tín hiệu được báo
ngay cho:
A- Adrenal glands (nằm trên chóp thận) để tiết ra hai loại
hormones:
- Adrenaline (epinephrine) và
- Glucocorticoids & cortisol.
B- Các tế bào thần kinh vùng Hypothalamus để tiết ra chất:
- Nor-epinephrine. Các loại hormones này là những chất hóa
học cực mạnh, có tác dụng làm cho: **
- Các giác quan nhạy bén hơn, các cơ bắp (muscle) săn chắc
lên, giảm thiểu khả năng tiêu hoá (tác dụng của nor–epinephirine).
- Tim đập nhanh hơn, phổi: hô hấp nhanh hơn, chuẩn bị đưa oxygen
tới các tế bào (t/d của epinephrine).
- Độ đường tăng trong máu để cung cấp nhiệt lượng cần thiết
(cortisol).
- Nói tóm lại cơ thể chúng ta đang ở trong tư thế sẵn sàng tác
chiến hay ….chạy trốn.
Một khi Stress đã qua đi, (như trong ví dụ này, con sư tử đã
đi...chỗ khác chơi) thì các hormones trở về trạng thái cũ.
Thế nhưng trong xã hội ngày nay, Stress biến đổi hình thức, nó
không còn đơn thuần là một con sư tử, nanh dài móng nhọn, mà nó thiên biến vạn
hóa ra hàng triệu tình huống khác: một ông Boss khó tính, một ông xã (hay
bà xã) ưa cằn nhằn, một cuộc tình sóng gió, 3 tiếng đồng hồ kẹt xe trên xa lộ,
50 cm tuyết sáng thứ hai…v.v...Cái phản ứng “đánh” hay “chạy”
(fight or flight) của cơ thể vẫn không thay đỗi nhưng cái Stress ngày nay đã
khác với cái stress ngày xưa. Và không phải trong tình huống nào mình cũng có
thể...Đánh hay Chửi được, mà phần nhiều là phải...chịu trận!!!. Vì vậy cơ thể
con người gần như luôn luôn đầy ắp những thứ hormones này. Chính sự hiện diện
lâu dài, ngày này qua ngày khác, và ở nồng độ cao (high concentration) của các
stress hormones mà tạo ra các nguy cơ tác hại cho cơ thể:
a- Tổn thương các mạch máu, đưa đến các bệnh về tim mạch (heart
disease).
b- Giảm khả năng đề kháng của cơ thể (immunity systeme), đưa đến
cancer, bệnh nhiễm trùng (infectious disease)....
c- Mất calcium trong xương gây ra osteoporosis ở phụ nữ lúc mãn
kinh (menopausis).
d- Làm tăng mỡ đọng ở eo và mông - heart disease.
e- Diabetese, đái đường, mất trí nhớ…
f- Cái liste của những tác hại vì Stress còn rất là daì, đó là
chưa kể đến những căn bệnh thần kinh như depression, parkinson' disease,
Alzheimer, stroke vv và vv…
4) Thiền - Quán sổ tức, và Stress.
Theo DR.Andrew Weil (University of Arizona) thì cách điều hoà
hơi thở là cách thức hữu hiệu nhất để chống lại sự âu lo (anxiety) và Stress,
và ngay đối với cả những thể loại nặng nhất của bệnh khủng hoảng thẩn kinh
(panic disorder). Vì khi bạn chú tâm vào hơi thở, và thở sâu, chậm, yên lặng và
đều đặn thì bạn không thể nào...stress, hay lo âu được. Bởi lẽ rất dễ hiểu là
cơ thể bạn không thể nào cùng lúc lúc làm được những việc trái ngược nhau. Như
chúng ta biết, ngược lại với Stress, sự điều hoà hơi thở sẽ làm cho tim đập
chậm, giảm huyết áp, làm an tĩnh hệ thần kinh. Khi não bộ không nhận được tín
hiệu nguy cơ nữa thì cơ thể trở lại với trạng thái điều hoà, các bộ phận điều
tiết những Stress hormone không còn được kích thích cũng sẽ trở về trạng thái
bình thường, và cơ thể bạn không nằm trong trạng thái chuẩn bị ứng chiến như ta
đã thấy ở trên. Và như thế, bạn vừa..."shut down" những tác hại của
Stress.
Hiện nay những Bệnh viện lớn như Columbia Medical center ở New
York city, những bệnh nhân trước khi giải phẫu Tim, đều được mời tham dự những
buổi Thiền, Meditation. Ở những bệnh nhân có tham gia thiền quán, người ta nhận
thấy ít lo âu trước khi mổ, ít mất máu trong khi mổ và hồi phục nhanh hơn sau
khi mổ.
Điều hòa hơi thở chỉ là một dạng thô thiển nhất của Thiền quán,
cần nói thêm là Thiền không chỉ là sự điều hòa hơi thở nhưng nếu bạn biết áp
dụng vào đời sống hàng ngày thì ít ra bạn cũng ngăn ngừa hay chặn đứng được
những tác hại của Stress, tuy bạn chưa đi vào trạng thái Thiền định nhưng bạn
cũng đã kiểm soát được mình qua sự điều tức. Khi kiểm soát được hơi thở của
mình, cơ thể của bạn là của bạn. Có thể bạn chưa đạt được giải thoát hay Đốn
ngộ với sự kiểm soát hơi thở, nhưng ít ra đời sống bạn cũng sẽ được thoải mái
hơn và...ít bệnh tật hơn!!!
